منظور از تحرک اجتماعی انتقال فرد یا گروه ازیک پایگاه اجتماعی(Social Status) (توجه و ارزشي كه جامعه براي نقش اجتماعي فرد، گروه و طبقه اجتماعي قائل است. ) به پایگاه اجتماعی دیگر است.
تحرك اجتماعی در تمام جوامع و همه نظام های اقتصادی- اجتماعی به یك اندازه و با یك شدت و ضعف دیده نمیشود. بلكه هر اندازه در روند تكامل اجتماعی و تاریخی جوامع پیش رویم، بر میزان نسبی تحرك اجتماعی و طبقاتی افزوده میشود و نیز میزان تحرك اجتماعی از كشوری تا كشور دیگر و حتی در داخل یك جامعه (در یك زمان) نیز متفاوت است ( یعنی میزان تحرك اجتماعی در بعضی از نقاط یك كشور بیشتر است)، و در طی زمان نیز این موضوع تفاوت مییابد ( مثلا پس از انقلاب اسلامی نسبت تحرك اجتماعی بیشتر شده است.)
تحرک اجتماعی با تغییر ساختار سیاسی، اجتماعی ، فرهنگی جامعه ارتباط دارد ، چرا که در اثر انقلاب و تغییرات حکومتی زمینه ی تغییر پایگاه اجتماعی ایجاد می گردد.
تا دوسه نسل پیش میزان تحرکشغلی و اجتماعی در باروق بسیار پایین بود چرا که زمین،اصلی ترین منبع درآمدمردم را تشکیل میداد و نقش افراد بطور عمده از نوع نقش محول بود یعنی نقشی بود که جامعه برای افراد تعیین میکرد و میتوان گفت که نقش افراد ازهمان آغاز تولد تا حد زیادی مشخص بود . بر اثر محدودیتهای حرفهای ، شغلی را که افراد در آینده احراز می کرد ند جز در موارد نادر همان شغلی بود که پدرانشان عهدهدارانجام آن بودند، کاری که از کودکی آن را تحت نظرپدران میآموختند و پس از سالها کارورزی عملی در آن تجربه و مهارت پیدا میکردند وخود مستقلا بکار میپرداختند و به همین ترتیب همانند پدران خود تجربیاتشان را همراهبا سایرمیراثهای فرهنگیبه فرزندان خود منتقلمیکردند. مردان نان آور اصلی خانواده بودند و همه ی مسئولیتهای اقتصادی خانواده را به عهده می گرفتند و زنان مشاغل مهمی نداشتند مگر در جایگاه کمک و یاری به مردان خانواده.اما در سالهای اخیر با امکان فراهم آمدن تحصیلات و تحصیلات عالیه،مردان و زنانی از روستا تا مدارج بالای تحصیلاتی را گذرانده و تحرک اجتماعی صعودی کسب نموده اند مانند زنان و دخترانی که در رشته های دارو سازی و پزشکی درس خوانده اند ومسئولیتهای تازه ای را عهده دار شده اند و همراه با این مسئولیتها مشاغلی را عهده دار شده اند که پیش از این در اختیار آنها گذاشته نمی شد و یا مردانی که در رشته های پزشکی ،دامپزشکی و مهندسی و...فارغ التحصیل گردیده و تحرک اجتماعی صعودی داشته اند .
نقش سه عامل را در تحرک اجتماعی مهم قلمداد می نمایند که عبارتند از : آموزش، ازدواج و مهاجرت.
نظر به اینكه در سالهای قدیم سطح آموزش درروستا در سطح پایینتری بود و امکان تحصیل بخصوص در سطوح عالی کمتر اتفاق می افتاد و علی الخصوص برای زنان ، لذا این عامل تحرک اجتماعی در روستا نقشی نداشت و ازدواجهای روستا هم بیشتر از نوع همسان بود ، لذا امكان تحرك اجتماعی و طبقاتی از طریق این عامل هم که برای شهرنشینان یکی از عوامل تحرک اجتماعی محسوب می گردد وجود نداشت .ولی تعدادی از روستاییان با توسل به راه سوم (مهاجرت) توانستند با ادامه تحصیل بخصوص در سطوح عالی به تحرك اجتماعی و اقتصادی طبقاتی دست پیدا كنند وامروزه در پایگاه های بسیار بالاتری قراردارند .
دو عامل انقلاب و جنگ هم بر ساخت اجتماعی و اقتصادی کشور نقش اساسی داشته است . انقلاب اسلامی از جمله عواملی است که در کشور سلسله مراتب قشربندی اجتماعی را تغییر داد و ساخت طبقاتی کشور را نیز دگرگون ساخت و تا حدودی ملاک های تحرک اجتماعی را تغییر داد. زمینه تحرک صعودی را برای عده ای فراهم ساخت و باعث شد عده ای از افراد گرفتار رکود در تحرک صعودی خود شده یا تحرک نزولی بدست آورند، عده ای از افراد فقیر ، ثروتمند شده و عده ای دیگر فقیر شوند. هم چنین در بعد تحصیلات بعد از انقلاب زمینه ی ادامه تحصیل برای اکثریت افراد طبقه پایین فراهم گردید و باعث شد تعدادی ازآن ها به مراتب بالای تحصیلی رسیده و تحرک اجتماعی صعودی کسب نمایند.
جنگ با عراق هم در سلسله مراتب اجتماعی تأثیر زیادی داشت. چون که با دگرگونی های اقتصادی و مالی که با تغییرات عمیق در وضع افراد به وجود آورد همراه بود.
تحرکات نسلی ( به معنی سنجش موفقیت یك شخص در مقایسه با نسل والدین او میباشد.)و میان نسلی(تحرک میان نسلی از انواع تحرک نسلی است به تحركی اطلاق میشود كه میان دو نسل صورت میگیرد.) صعودی نیز مشاهده می گردد و فرزندان کشاورز یا دامداری هستند که از رشته های پزشکی و مهندسی فارغ التحصیل گردیده اند و همینطور تحرکات درون نسلی(تحرک درون نسلی از انواع تحرک نسلی است ، که به دگرگونی یا دگرگونیهایی در منزلت اجتماعی یک فرد یا گروه ، طی یک نسل ، اطلاق می شود. ) نیز مشاهده می گردد یعنی از میان فرزندان یک خانواده یکی از آنها پس از فارغ التحصیل شدن از دانشگاه سطح درآمد و پایگاه اجتماعی خیلی متفاوت تر از بقیه فرزندان آن خانواده کسب نموده است و بالاخره تحرکات افقی(به حركت فرد از یك شغل به شغلی دیگر در همان سطح اجتماعی، اطلاق میشود.) هم نسبت به گذشته بیشتر شده است چرا که با ایجاد تنوع شغلی در سطوح اجتماعی همسان ،تحر کاتی در پایگاه اجتماعی هم سطح با پایگاه اجتماعی قبلی شان داشته اند.